Kasım 2015 Seçim Analizi ve Oy Geçişleri


Bir süredir birlikte çalıştığım Çilek Ağacı ile hazırladığımız seçim sonuçlarına ilişkin değerlendirmelere Çilek Ağacı‘nın web sayfası üzerinden de ulaşabilirsiniz. Bu raporda kullanılan genel seçim verilerine erişimimizi sağlayan Konda ekibine teşekkür ederiz. Bekir Ağırdır yorum ve önerileriyle raporda ifade edilen görüşlerin oluşmasına önemli katkıda bulundu, desteklerinden ötürü minnettarız.

1 Kasım 2015 Seçimleri anket araştırma şirketleri dahil kimsenin tahmin etmediği bir şekilde sonuçlandı. Beş ay gibi kısa zamanda siyasî tercihlerin nasıl bu denli değiştiğini anlamak zaman alacak. Bu sayfayı düzenli olarak güncelleyerek çıkan sonuçları paylaşmaya devam edeceğiz.

Özet Bulgular ve Çıkarımlar

Sonuçlarımız, kimlik siyaseti ekseninde hareket eden ve tepkisini oy verdiği partiyi değiştirerek değil ama sandığa giderek / gitmeyerek gösteren bir seçmen profili ile uyumlu gözüküyor.

Raporu hazırlarken yaygın olarak kullanilan istatistikî yöntemlerden[1] ve yazılım kütüphanelerinden[2,3] yararlandık. İlk bölümde ilçe düzeyinde haritalandırma, sonrasında ekolojik çıkarım yönetimiyle oy geçişlerinin tahmini, en sonda ise detaylı görselleştirme ve istatistikî hesaplamalarla önceki bulguların sınanması ve desteklenmesi yer alıyor. Bütün rapor seçimlerde bir düzensizlik olmadığı varsayımı altında yazılmıştır.

İlçe Düzeyinde Oy Oranı Değişimleri

Aşağıdaki haritalar ilçe düzeyinde Haziran’dan Kasım seçimlerine oy oranı, katılım oranı ve geçerli oy oranı değişimlerini gösteriyor. Göze çarpan bulgular şöyle:

Ekolojik Çıkarım

Ekolojik çıkarım yöntemini kullanarak tahmin ettiğimiz oy geçişlerini Sankey diyagramı kullanarak görselleştirdik. Çıkan sonuçlara göre AKP’nin oy artışı temel olarak şu sebeplere dayanıyor:

Kurduğumuz modelin sonuçları haritalandırma metoduyla çıkan bulgulara benzerlik göstermekte. Bununla birlikte, ekolojik çıkarım modeli HDP’den AKP’ye direk oy geçişinin ilk bakışta gözüktüğü kadar çok yoğun olmadığını, HDP seçmeninin katılımının düşmesi sebebiyle HDP’nin oy kaybı yaşadığını öngörüyor. HDP’nin oy kaybı yaşadığı ilçeler ve katılım oranının düştüğü ilçeler yüksek korelasyon gösterdiği için bu çıkarsamaya ihtiyatlı yaklaştık ve olabilirliğini sınamak amacıyla ek hesaplamalar yaptık. Bu yüzden oy geçişleri grafiğini kesin rakamlardan ziyade betimleyici bir görsel olarak okumakta fayda var.

İktidar ve Muhalefetin Oy Değişim Karşılaştırması

Aşağıdaki serpme diyagram, AKP dışı partilerin oylarındaki toplam geçerli oy sayısındaki azalış ile AKP lehine çıkan geçerli oylardaki artışı karşılaştırmakta. Her daire bir ilçeyi temsil ediyor ve dairelerin büyüklükleri ilçelerdeki seçmen sayısı ile doğru orantılı.

Öncelikle AKP oylarındaki ortalama artış, diğer partilerin oylarındaki ortalama azalıştan daha fazla, yani diğer partilerin oy sayısındaki düşüş AKP’nin artışını açıklamaya yetmiyor. Diğer partilerin geçerli oy sayısı ortalama 1 azaldığında AKP’nin ki neredeyse iki geçerli oy artmış. Bu oran, büyük seçim bölgelerinde artarken, İstanbul’un ilçelerinde neredeyse üç katına çıkıyor. Eğer katılım ve geçerli oyların artması büyük bir rol oynamasaydı trend eğrisi 45 dereceye yakın olmalıydı. Oysa sapma oldukça büyük.

Dikkat çeken başka bir durum, serpme diyagram üzerindeki neredeyse bütün noktaların 45 derece eğrisinin üst tarafında yer alıyor olması. Yani pek çok ilçede muhalefetin toplam oy kaybı, AKP’nin oylarındaki artışın altında kalıyor. Bu durumda en mantıklı senaryo AKP seçmeninin katılımını artırması ve diğer parti seçmenlerinin katılımını düşürmesi.

Sonuç olarak, katılımdaki değişim dinamikleri AKP’nin oy patlamasının en önemli nedenlerinden biri olarak beliriyor. Bu da katılım konusunda öngörüde bulunmayan anket şirketlerinin büyük çoğunluğunun neden yanıldığını açıklıyor olabilir. Ek olarak bu görüntü Turkiye’deki seçmen davranışı ile ilgili önemli bir bulguyu da içermekte. Seçmen memnuniyetsizliğini oy tercihini değiştirmek yerine sandığa gitmeyerek gösteriyor. Turkiye siyasetindeki alternatifsizlik ve kutuplaşma olgusunun seçmeni böyle bir davranışa itme ihtimali kuvvetle muhtemel.


Yeni Oyların Rolü ve HDP’den Ayrılan Oylar

En çok seçmene sahip 5 seçim bölgesindeki ilçelerde muhalefet ve AKP oy sayılarındaki değişimler de yukarıda bulgularımızı destekliyor. Grafikte net görülen şu ki pek çok ilçede muhalefetin kaybettiği oylar AKP’nin kazandığı oyları açıklamaya yetmiyor. Bazı ilçelerde muhalefetin toplam kaybettiği her bir oya karşılık AKP’nin üç oya yakın kazandığını görüyoruz.

Aynı grafikteki üst satırda HDP’nin en çok oy oranına sahip olduğu beş ildeki ilçe bazında muhalefet ve AKP oy değişimlerini gösteriyoruz. Ülkedeki genel eğilimin aksine bu illerde AKP’nin oylarındaki artış muhalefetin oylarındaki azalışın çok gerisinde. Başka bir ifadeyle muhalefetten ayrılan oyların ciddi bir kısmı sandık dışında kalmış ve AKP’ye yönelmemiş.

Bu gözlemler, kimlik siyasetine dayalı bir ortamda tepkisini parti değiştirerek değil ama partisine oy vermeyip sandık dışında kalarak gösteren bir seçmen profiliyle de uyum içerisinde.


Referenslar

  1. Rosen, Ori, Wenxin Jiang, Gary King, and Martin A Tanner. 2001. Bayesian and Frequentist Inference for Ecological Inference: The RxC Case, Statistica Neerlandica, 55: 134–156.

  2. Kosuke Imai, Gary King, and Olivia Lau. 2007. Zelig: Everyone’s Statistical Software’ http://GKing.harvard.edu/zelig.

  3. Imai, Kosuke, Gary King, and Olivia Lau. (2008). Toward A Common Framework for Statistical Analysis and Development.’ Journal of Computational and Graphical Statistics, Vol. 17, No. 4 (December), pp. 892-913.